Tamminga stamboom

Van heer onne van Ewszums jerusalems reijsse
Onno van Ewsum
tekstbezorging door Renaat J.G.A.A. Gaspar bron
Onno van Ewsum, Van heer onne van Ewszums jerusalems reijsse

1 Int jare alsmen schreeff openbaer
dusent vierhondert ende vijftich jaer
nae Chrystus geburt sij u bekanndtt +
was een edel rydder ihn Vreslandt. +
5 Sijn naeme was Onno Ewesma,
uut Tamminga van des vadders zijde als ick versta;
Van Onsta van siner moder sijden.
Dese rijdder reijsede ihn dien tijden tho Jerusalem nae dat hillich graff
10 med hulpe van Gott de hem nie begaff. +
Maer eerst besocht he den stoel van Romen
daer hem sijn misdadt word affbenomen.
Darnach is he gereiset als ick vernaem
tho Venedigen daer he to scepe quam
15 ende voer over de wilde zee. +
Menegen angest, sorge ende wee
hadde dese rijdder van vromer daedt
van rovers ende van fellen weder quaedt
maer op Onser Vrouwen visitatie dach
20 raekede he in have die lach +
tot Joppen, ahn die stede bequame.
Van daer toch he ihn Christus naeme +
tot Jerusalem daer he besochte
die stede daer ons Christus bochte +
25 vore de ewich doed dat helsche clagen. +
Daer wert he heerlick rijdder geschlagen +
med sijnen gesellen de dan voert track +
nae der Jordan dat he ongemack
doen krech. He selder avonueren kranck
30 want sijn medebroder daer verdrannck
in den Jordaen so gij suldt wethenn.
Albert Jarighes was he gehetenn.
Op Sinte Margreten avent dit geschied
dat dese rijdder quam ihn groet verdridt,
35 ihn groten druck, ihn groter onrastenn.
Der Sarracinen knechten hem aentastenn
ende grepen hem als he ihn Jerusalem quam.
De overste zer fel van torne gram +
wolden dat groet geld hebben gegeven
40 om dat sijn medebroder was gebleven
ihn der Jordanen verdroncken voorwaer.
Vor dit gelt wolden sie hem holdn daer.
Oick moste sijn hert van druck beschwaren
want sijn patroen wolde hem ontfaren.
45 Maer God es hulpe. Sijn lijden velde +
want he lost hem med kleinem gelde.
Sijnes gesellen doed he niet en vergat.
Daernae quam he over ihn eene stat
die Baffet was genaempt nae myn verstaen.
50 Daer hefft dese rijdder erst ontfaen
die orden van Cijpres hoch verheven
medt twe schweerden. Daer stont an geschreeven
dese worden: pour loijautre maintenir. +
Den sin mach elck mensche mercken alhier.
55 Het is trou te leijden ihn groter werden
ende tho bescermen metten zweerden
die hillige kercke, so gij sult horenn.
Dit hefft de rijdder te doen geschworen.
Als desse rijdder tho huiss was komen
60 hefft he noch eene reijse ahngenomen
ende is tho denste gereeden eerlick
op sin selfs kost den koninck van Vranckick +
ohm dat he sien solde ende leren
wisheijdt tucht vorde stad van eerenn. +
65 Daernae als dese rijdder tho huise quam
ihn dem jares Onses Heren als ick vernam +
dusent vierhondert lviij vorwaer
nam desse rijdder tho eechte openbaer
een eedel joffrowe wal geboren
70 uut Oest-Vreslandt so gij suld horen.
Vrowe Gele was horen naeme.
Van Manningaborch edel bequame
ijs sie van des vadders wegen komen
ende van Groet Sijl so ick hebbe vernomen
75 ijs sie gesproten van der moder sijde.
Got sterckse ihn dogeden tot allen tijde.
Dese rijdder med sijner vrowenn
hebben tsamen geleefft ihn rechter trowen
ende kinder gekregen scoen van jaren
80 die Gott ihn doegenden altijt will sparen
ende will alle arch van hen keren
want sie de vrucht sijn daer de bome ijs van eeren.
Dese rijdder scuwede bose wercknn quadt.
Oick hefft he ihn werden gesed den geestlicken
┐staedt
85 Simpel van worden, sedich van manieren,
den armen was he altijdt goedertieren.
He hefft oick als een leeu getoend sijn tande
ende hert ende fell gewest tegen sin viande.
God geve hem ende sijner vrowen
90 dat se de hemlesche bliscop moeten schowen
wanehr dat sie hier scheijden sall die doodt.
Elck segge Amen, klein ende groeth.

Hiddes jongste zoon Onno erfde Ewsum na zijn dood in 1428. In de eerste helft van de 15e eeuw werd door Onno in het water een schildmuur met poortgebouw gebouwd. Later werd de borg verder versterkt met een hoektoren. Als reactie op de steeds sterker wordende vuurwapens die werden gebruikt in de strijd tussen de Schieringers en Vetkopers werd ten slotte in 1472 de zware donjon (geschuttoren) gebouwd. De muren van deze toren, waarvan de stad Groningen de bouw tevergeefs probeerde te verhinderen, zijn meer dan 2 meter dik en bijna twaalf meter in diameter. Boven op de donjon bevond zich nog een verdieping, die in 1649 weer is verwijderd.

Onno maakte in 1450 samen met de oud-burgemeester van Groningen, Albert Jarges, een reis naar Heilige Land. Beiden werden in Jeruzalem geridderd. Jarges overleefde de reis niet, hij verdronk bij een aanval door de Saracenen in de Jordaan. Van Ewsum werd gevangengenomen en wist zicht vrij te kopen.[1] Als dank voor zijn behouden terugkeer zou hij de kerk van Middelstum hebben laten verbouwen en vergroten.[2] Onder de heerschappij van Onno werden de eigendommen van de familie sterk uitgebreid. Bij zijn dood in 1489 bezat hij 1899 hectare land, 647,5 hectare had hij in gemeenschappelijk bezit met de familie Tamminga en verder had hij huizen in de stad en in Norden. Formsma noemt hem "ongetwijfeld [...] de rijkste hoofdeling van de Ommelanden".[3] De kinderen van Onno noemden zich vervolgens Van Ewsum.